Αμφίπολη

10/10. Αμφίπολη

Με την Αμφίπολη ολοκληρώνεται η ιστορική μας αναδρομή στους οικισμούς του δήμου στους οποίους ανιχνεύεται κατοίκηση κατά την βυζαντινή περίοδο.

Η πόλη της Αμφίπολης ιδρύθηκε το 437 π.Χ. από Αθηναίους εποίκους. Η αρχαία πόλη ιδρύθηκε στην κορυφή επίκαιρου λόφου που εποπτεύει ολόκληρη την περιοχή στην κάτω κοιλάδα του Στρυμόνα. Το βυζαντινό της παρελθόν της πόλης ξεκινά με την ίδρυση στην κορυφή του λόφου τεσσάρων παλαιοχριστιανικών ναών και ενός περίκεντρου κτηρίου του τύπου της ροτόντας κατά τον 5ο και 6ο αιώνα, λίγο χρόνια μετά την αναγνώριση του Χριστιανισμού ως επίσημη θρησκεία του ρωμαϊκού κράτους από τον αυτοκράτορα Θεοδόσιο Α΄. Η Αμφίπολη έπαιξε σημαίνοντα ρόλο τα επόμενα χρόνια. Ερημώθηκε και εγκαταλείφθηκε τον 8ο ή 9ο αι. εξαιτίας των επιδρομών των Σλάβων και των Αβάρων.

Μετά την ερήμωση της Αμφίπολης την σκυτάλη πήρε μια νέα πόλη που ιδρύθηκε στις εκβολές του Στρυμόνα. Πρόκειται για την Χρυσόπολη η οποία ιδρύθηκε τον 9ο με 10ο αι. από κατοίκους κυρίως της Αμφίπολης και της γύρω περιοχής.

Το 1083 επανέρχεται στο προσκήνιο ο λόφος της Αμφίπολης όταν στις βόρειες παρυφές του λόφου ιδρύεται ξενοδοχείο με το όνομα Μαρμάριον από τον Γρηγόριο Πακουριανό, έναν αξιωματικού του βυζαντινού στρατού με καταγωγή από την Ιβηρία (σημερινή Γεωργία). Το όνομα Πακουριανός μας είναι γνωστό από το Ροδολίβος. Πρόκειται για τον αδερφό του Συμβάτιου Πακουριανού στον οποίο παραχωρήθηκε από τον αυτοκράτορα Αλέξιο Α΄ Κομνηνό λίγο μετά το 1081 το χωρίον του Ραδολίβους.

Σταδιακά γύρω από το ξενοδοχείο του Πακουριανού το οποίο βρισκόταν δίπλα στην γέφυρα του Στρυμόνα αναπτύχθηκε οικισμός που πήρε την ονομασία Μαρμάριον. Την πρώτη αναφορά για το Μαρμάριον ως χωριό την έχουμε το 1344 όταν το «χωρίον» παραχωρήθηκε από τον αυτοκράτορα Ιωάννη Ε΄ Παλαιολόγο στην μονή Ζωγράφου του Αγίου Όρους, ύστερα από αίτημα του Βούλγαρου τσάρου Ιωάννου-Αλεξάνδρου συμμάχου τότε του Ιωάννη Ε΄.

Γύρω στα 1347 το χωριό του Μαρμαρίου και μερικά χρόνια αργότερα η ευρύτερη περιοχή από τον Στρυμόνα μέχρι τον Νέστο πέρασε στην κυριότητα των αδερφών Αλέξιου και Ιωάννη, δύο βυζαντινών αξιωματούχων και ευνοούμενων του αυτοκράτορα Ιωάννη Ε΄ Παλαιολόγου.

Το 1367 οι δύο βυζαντινοί αξιωματούχοι, μέγας στρατοπεδάρχης Αλέξιος και μέγας πριμικήριος Ιωάννης, έχτισαν ανατολικά του χωριού Μαρμάριον, τον πύργο του Μαρμαρίου. Λίγα χρόνια μετά οι δυο αξιωματούχοι αφιέρωσαν τον πύργο και το χωριό στην μονή Παντοκράτορος Αγίου Όρους την οποία είχαν ιδρύσει οι ίδιοι το 1357. Έκτοτε το χωριό και ο πύργος αποτέλεσαν το μετόχι της μονής στην κάτω κοιλάδα του Στρυμόνα.

Το 1380 το Μαρμάρι και η ευρύτερη περιοχή της κάτω κοιλάδας του Στρυμόνα κατελήφθη από τους Τούρκους.

Το βυζαντινό χωριό του Μαρμαρίου συνέχισε να υφίσταται μέχρι περίπου το 1600. Μετά το 1600 ένα νέο χωριό με το όνομα Γενίκιοϊ ιδρύθηκε λίγο πιο δυτικά του εγκαταλειμμένου Μαρμαρίου. Μετά την απελευθέρωση από τους Τούρκους και τους Βουλγάρους το 1913 το χωριό Γενίκιοϊ μετονομάστηκε σε Νεοχώρι. Το 1920 το Νεοχώρι μετονομάστηκε σε Αμφίπολη. Το 1925 ήρθαν οι Έλληνες πρόσφυγες από τον Πόντο και ίδρυσαν χωριό επάνω στον λόφο της αρχαίας Αμφίπολης. Τα επόμενα χρόνια οι ντόπιοι κάτοικοι από το παλαιό Νεοχώρι ανέβηκαν και αυτοί στον νέο οικισμό και συγκρότησαν το χωριό που υπάρχει μέχρι σήμερα με την ονομασία Αμφίπολη.

*Οι φωτογραφίες είναι από το διαδίκτυο

Έρευνα - Κείμενο Σαλονικιός Αθανάσιος