Παλαιοκώμη

 
                                          

«Για Σέμαλτη, Νέα Φυλή, Προβίστα, Λακκοβίκια, Αμφίπολη, Τούζλα περάστε στο λεωφορείο» ή αλλιώς «Για τα μπάνια» φώναζαν παλιά οι οδηγοί και οι εισπράκτορες του ΚΤΕΛ για τα καλοκαιρινά μας μπάνια με τα δρομολόγια που εκτελούνταν τα Σαββατοκύριακα από το Ροδολίβος. Ονόματα όπως Γούλιαρος, Κουτούπης, Γαβρήλος, Σάλτας, Ταγκάλογλου, Κοτσαντζής, Καϊκτσής είναι συνδεδεμένα με την ανεμελιά και την ραστώνη του καλοκαιριού κατά τις εξορμήσεις μας στην αγαπημένη μας Τούζλα (παραλία Οφρυνίου). Οι υπάλληλοι του ΚΤΕΛ, ασυναίσθητα και φυσικά, προφέρανε εντελώς αυθόρμητα την εποχή εκείνη τα παλιά ονόματα των χωριών του βορειοδυτικού Παγγαίου, παρόλο που τα περισσότερα από αυτά είχαν μετονομαστεί κατά τις πρώτες δεκαετίες του 20ου αιώνα.

Ένα από αυτά τα χωριά που μετονομάστηκαν είναι και η Παλαιοκώμη. Το χωριό πήρε την ονομασία αυτή το 1927. Μέχρι τότε ονομαζόταν Προβίστα. Το παλιό αυτό όνομα του χωριού της Παλαιοκώμης επιβίωσε με παραφθορές για περίπου 700 χρόνια καθώς αναφορές για το χωριό γίνονται από τα βυζαντινά ακόμη χρόνια και συγκεκριμένα από τις αρχές του 13ου αιώνα με διάφορες ονομασίες όπως Περβίστα, Πρεχβίτζα κ.ά.. Η θέση του βυζαντινού χωριού τοποθετείται νότια του σύγχρονου οικισμού.

Το χωριό εμφανίζεται ξανά το 1241 με 1246 ως Προβίστα σε σλαβικό χρυσόβουλο του Βούλγαρου τσάρου Καλιμάν Ασέν Α΄, σε μια χρονική περίοδο όπου η Μακεδονία και η Θράκη βρισκόταν υπό βουλγαρική κυριαρχία. Στο χρυσόβουλο αυτό το χωριό επικυρώνεται ως κτήση της μονής Ζωγράφου, στην κυριότητα της οποίας είχε περάσει ήδη σε προγενέστερο χρόνο. Η μονή Ζωγράφου είναι από τις παλαιότερες μονές του Αγίου Όρους. Η ίδρυσή της ανάγεται το 972. Αρχικά εγκαταβίωναν σε αυτή Έλληνες μοναχοί ενώ από τα τέλη του 12ου - αρχές του 13ου αιώνα η μοναστική δύναμη της μονής ενισχύθηκε με Βούλγαρους μοναχούς. Στα σημερινά χρόνια η μονή λειτουργεί με Βούλγαρους μοναχούς.

Σύμφωνα με απογραφή του 1297 στο χωριό της Πρεβίστας κατοικούσαν 320 άτομα. Ασχολούνταν κυρίως με την κτηνοτροφία και την καλλιέργεια της αμπέλου. Εκτός από τους αγρότες και τους κτηνοτρόφους αναφέρονται επίσης επαγγελματίες όπως ράφτες, μαραγκοί, χαλκουργοί, τσαγκάρηδες, και σαμαράδες. Αξιοσημείωτη είναι η αναφορά για τρεις ιερείς που λειτουργούσαν στο χωριό. Την χρονική περίοδο που γίνεται η απογραφή μνημονεύεται «πανήγυρις» που τελούνταν γύρω από τον ναό του χωριού που ήταν αφιερωμένος στον Άγιο Χριστόφορο. Η πανήγυρις τελούνταν ετησίως στις 9 Μαΐου. Ο ναός του Αγίου Χριστοφόρου μαζί με το ετήσιο πανηγύρι του φαίνεται ότι περνά λίγο πριν το 1319 στην κυριότητα της μονής Ζωγράφου. Η θέση του βυζαντινού ναού μπορεί ενδεχομένως να τοποθετηθεί στο σημείο που βρίσκεται σήμερα ο ναός της Κοιμήσεως της Θεοτόκου.

Το «χωρίον Προβίστα» ή «Πρεβίστα» μέσα σε μια περίοδο 100 ετών, από τα μέσα του 13ου έως τα μέσα του 14ου αιώνα, περνά με εναλλαγές άλλοτε στην κυριότητα ιδιωτών της βυζαντινής αριστοκρατίας και άλλοτε στη μονή Ζωγράφου. Ανάμεσα στους ιδιώτες που αποκτούν την κυριότητα του χωριού μπορούν να αναφερθούν ο προνοιάριος Αλέξιος Κομνηνός Ραούλ, ο μέγας δρουγγάριος Νικηφόρος, η μεγάλη δούκαινα Θεοδώρα Παλαιολογίνα και ο καταλανός δούκας Ferran Ximenes de Arenos. Τέλος το 1325 το χωριό εξαγοράζεται από τον τσάρο των Βουλγάρων Μιχαήλ Γ΄ Σισμάν Ασέν έναντι του ποσού των 3.000 χρυσών νομισμάτων από την Θεοδώρα Παλαιολογίνα και αποδίδεται στη μονή Ζωγράφου. Η κυριότητα της αγιορείτικης μονής απέναντι στο χωριό επικυρώνεται τα επόμενα χρόνια με συνεχόμενα χρυσόβουλα των αυτοκρατόρων Ανδρόνικου Β΄ Παλαιολόγου, Ανδρονίκου Γ΄ Παλαιολόγου και Ιωάννη Ε΄ Παλαιολόγου (1325, 1327, 1328, 1342).

Η τελευταία αναφορά για το «χωρίον Πρεβίστα» πριν την οθωμανική κατάκτηση (1383) γίνεται το 1378 σε εκκλησιαστικό έγγραφο της μητρόπολης Ζίχνας.

Το χωρίον της Πρεβίστας κατά την βυζαντινή περίοδο είχε οδική επικοινωνία με το χωρίον Σιόμαλτον και το χωρίον Ραδολίβους μέσω πλακωτού (πλακόστρωτου) δρόμου.

Κείμενο έρευνα  Σαλονικιός Αθανάσιος