ΑΓΓΙΣΤΑ ΣΕΡΡΩΝ

. Αγγίστα

Το χωριό της Αγγίστας βρίσκεται σε απόσταση περίπου 4 χλμ. βορειοδυτικά της Πρώτης. Πρόκειται για την Άνω Αγγίστα, όπως την ξέρουμε σήμερα, διαχωρίζοντάς την από τον οικισμό Σταθμός Αγγίστας που βρίσκεται λίγο πιο βόρεια δίπλα στον Αγγίτη ποταμό. Η ονομασία του χωριού ανάγεται στον 12ο αιώνα. Συγκεκριμένα η πρώτη αναφορά για το χωριό ως Αντζίστα γίνεται το 1139 σε πρακτικό της μονής Ιβήρων. Σε έγγραφα του 14ου αιώνα συναντάται και ως Ατζίστα, Ατζήστα ή Αντίστα. Η θέση του βυζαντινού οικισμού τοποθετείται στα βόρεια του σημερινού χωριού.

Τις περισσότερες πληροφορίες για το χωριό και την περιοχή κατά την βυζαντινή περίοδο τις έχουμε από τον 14ο αιώνα. Πραγματικά είναι αξιοσημείωτη η παρουσία πολλών αγιορείτικων μονών στην περιοχή κατά τον 14ο αιώνα οι οποίες διέθεταν κτήματα και ακίνητη περιουσία αλλά και πολλών βυζαντινών αξιωματούχων που διέθεταν ανάλογες περιουσίες. Ενδεικτικά από τις αγιορείτικες μονές που δραστηριοποιούνταν στην περιοχή με μετόχια και κτήματα αναφέρονται οι μονές Ιβήρων, Χελανδαρίου, Βατοπεδίου και Αγίου Παντελεήμονος. Σε κοντινή απόσταση από το χωριό αναφέρεται το 1320 το πλούσιο μετόχι του Αγίου Νικολάου της μονής Χελανδαρίου με οπωροφόρα δέντρα και αμπέλια.

Το ίδιο το χωρίον της Αντζίστας είχε περάσει σε χρόνο προγενέστερο του 1345 στην ιδιοκτησία του βυζαντινού αξιωματικού Μιχαήλ Καβαλλάριου ύστερα από αυτοκρατορική δωρεά και στη συνέχεια κληρονομικά στο γιο του Αλέξιο Παλαιολόγο. Μετά την κατάληψη της περιοχής από τους Σέρβους, το 1345, ο ηγεμόνας των Σέρβων Στέφανος Δουσάν παραχώρησε το 1346 το χωριό στην μονή Αγίου Παντελεήμονος Αγίου Όρους. Έκτοτε αποτέλεσε κτήμα της και η ιδιοκτησιακή αυτή κατάσταση επικυρώθηκε το 1353 και από τον αυτοκράτορα Ιωάννη Ε΄ Παλαιολόγο.

Στο ρέμα που βρίσκεται δυτικά του χωριού λειτουργούσαν κατά τον 14ο αιώνα υδρόμυλοι καθ' όλη την διάρκεια του έτους καθώς εκείνη την περίοδο το ρέμα είχε συνεχής ροή νερού. Τους μύλους εκμεταλλεύονταν οι αναφερόμενες αγιορείτικες μονές αλλά και ιδιώτες.

Η τελευταία αναφορά για το χωριό πριν την τουρκοκρατία γίνεται το 1375.

           Συντάκτης κειμένου -έρευνα .Σαλονικιός Αθανάσιος