Δόμηρος

 

Δόμηρος

Το χωριό Δόμηρος, σε στενή κοινωνική και οικονομική σχέση ανέκαθεν με το Ροδολίβος, είναι ένας μικρός και γραφικός οικισμός χτισμένος σε επικλινή τοποθεσία στον δρόμο για τις Σέρρες. Το χωριό πήρε την ονομασία αυτή το 1926. Μέχρι τότε ονομαζόταν Βουλτσίστα. Η ονομασία αυτή χρησιμοποιείται παρόλα αυτά ακόμη μέχρι στις μέρες μας στις καθημερινές συζητήσεις. Το όνομα Βουλτσίστα όμως είναι πολύ παλαιότερο απ’ ότι πιθανόν οι περισσότεροι από εμάς θα υποθέτουν.

Η πρώτη αναφορά του χωριού με το όνομα Βελτζίστα γίνεται σε βυζαντινό ισοκώδικο του 1098 αλλά είναι σίγουρο ότι υπήρχε με το ίδιο όνομα και από πιο πριν. Το χωριό είχε από τότε ακόμη οδική επικοινωνία με το Ροδολίβος με το οποίο ενωνόταν με «πλακωτό δρόμο». Η θέση του βυζαντινού οικισμού τοποθετείται στο βορειοανατολικό άκρο του σημερινού οικισμού, στη θέση «Καλογερικό».

Ο οικισμός συνεχίζει να αναφέρεται σποραδικά κατά τον 12ο και 13ο αιώνα ενώ τον 14ο αιώνα οι πληροφορίες είναι περισσότερες. Το 1316 γίνεται αναφορά για αμπελοκαλλιέργεια στην περιοχή, ενώ το 1358 κτηματική περιουσία κατείχε στην περιοχή η αριστοκρατικής καταγωγής μεγαλογαιοκτημόνισσα, Άννα Τορνικίνα. Ο οικισμός πέρασε ίσως κάποια στιγμή μετά το 1358 στη κυριότητα της μονής Παντοκράτορος του Αγίου Όρους. Η τελευταία αναφορά για το χωριό γίνεται στο

πλαστό έγγραφο του Ιωάννη Καντακουζηνού στα τέλη του 14ου αιώνα, λίγο πριν την κατάληψη της περιοχής από τους Τούρκους (1383).

Το «χωρίον Βελτζίστα» συνδέεται τοπογραφικά με δύο μονές που υπήρχαν στην περιοχή κατά τα βυζαντινά χρόνια. Την μονή της Αγίας Αναστασίας της Φαρμακολύτριας που τοποθετείται κάπου ανάμεσα στον Δόμηρο και το Ροδολίβος και πιθανόν την μονή της Αγίας Παρασκευής, η θέση της οποίας δεν έχει ακόμα επιβεβαιωθεί.

Η μονή της Αγίας Αναστασίας, η οποία δεν σώζεται στις μέρες μας, εμφανίζεται σε έγγραφο του 1139 ως ανεξάρτητη μονή η οποία βρισκόταν σε αντιπαράθεση λόγω κτηματικών διαφορών με την μονή Ιβήρων που είχε στην κατοχή της το γειτονικό Ροδολίβος. Τον 13ο και τον 14ο αιώνα η μονή της Αγίας Αναστασίας βρίσκεται σύμφωνα με διαδοχικά επικυρωτικά χρυσόβουλα των αυτοκρατόρων Ανδρόνικου Β΄, Μιχαήλ Η΄, και Ιωάννη Ε΄ Παλαιολόγων αλλά του σέρβου ηγεμόνα Στέφανου Δουσάν στην κυριότητα της μονής Ιβήρων.

Κατά τον 12ο αιώνα σε πρακτικά της μονής Ιβήρων αναφέρεται στην περιοχή του «κάστρου Ραδολίβους» η τοποθεσία Αγία Παρασκευή στην οποία η αγιορείτικη μονή κατείχε κτήματα. Τον 14ο αιώνα γίνεται επίσης αναφορά για ετήσια πανήγυρη στην ίδια τοποθεσία, γεγονός που δικαιολογεί την παρουσία μονής. Δεν είναι σίγουρο αν η θέση αυτή ταυτίζεται με την θέση που υφίσταται από το 1855 μέχρι σήμερα η αναστηλωμένη από την Εικοσιφοίνισσα μονή της Αγίας Παρασκευής.

Η περιοχή της βυζαντινής Βελτζίστας ήταν και είναι ένας τόπος με πολλά νερά. Παλαιότερα στο χωριό του Δομήρου και έξω από αυτό υπήρχαν πολλές παλιές βρύσες οι οποίες όμως καταστράφηκαν. Στον «Ντρέμκα» διατηρείται σε πολύ καλή κατάσταση μια πετρόκτιστη βρύση του 19ου αιώνα.

Κείμενο -έρευνα   Σαλονικιός Αθανάσιος